# Algorytmy mrówkowe (ACO)

EN: **Ant colony optimisation (ACO)** · id `aco` · aliases: ACO, ant colony optimization, Ant System, optymalizacja kolonią mrówek, algorytm mrówkowy

Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Obliczenia ewolucyjne i inteligencja roju](https://aiatlasgraph.com/t/evolutionary.md) › [Inteligencja roju](https://aiatlasgraph.com/t/swarmintel.md) › Algorytmy mrówkowe (ACO)

## Description

- PL: Metaheurystyka dla problemów kombinatorycznych, w której agenci probabilistycznie konstruują rozwiązania, kierując się feromonem i heurystyką, a feromon jest wzmacniany i odparowywany.
- EN: A metaheuristic for combinatorial problems where agents probabilistically build solutions guided by pheromone and heuristics, with pheromone reinforced and evaporated.

## In one sentence

- PL: Wirtualne mrówki budują trasy krok po kroku i zostawiają ślad na dobrych odcinkach, by następne chętniej nimi szły.
- EN: Virtual ants build routes step by step and leave a trail on good stretches so later ants prefer them.

## Problem it solves

- PL: Trzeba wybrać kolejność odwiedzin lub trasę w sieci, a liczba możliwych tras rośnie lawinowo z każdym punktem.
- EN: You must choose a visiting order or route through a network, and possible routes explode with every added point.

## What it does

- PL: Ślad na krótkich trasach jest odświeżany częściej, a słabe ślady z czasem parują, więc kolonia sama zapomina gorsze drogi.
- EN: Trails on short routes get refreshed more often while weak trails fade, so the colony forgets worse paths by itself.

## Everyday example

- PL: Hurtownia planuje objazd sklepów; program wysyła setki wirtualnych mrówek i po kilku rundach zostaje wyraźny ślad krótkiej trasy.
- EN: A wholesaler plans a store round; software sends hundreds of virtual ants, and after a few rounds a clear trail marks a short route.

## This concerns you if you…

- PL: planujesz trasy z wieloma przystankami
- PL: układasz kolejność zadań na maszynach
- EN: plan routes with many stops
- EN: order jobs across machines

## Keywords

Ant System · Ant Colony System · MAX-MIN Ant System · travelling salesman problem · vehicle routing · AntNet · pheromone evaporation

## How it works

- PL: Problem zapisuje się jako graf składowych rozwiązania. Każda mrówka buduje rozwiązanie, wybierając krawędzie z prawdopodobieństwem zależnym od feromonu i lokalnej heurystyki, np. odwrotności odległości. Potem dobre rozwiązania dokładają feromonu proporcjonalnie do jakości, a parowanie zapobiega przedwczesnemu utknięciu.
- EN: The problem is encoded as a graph of solution components. Each ant builds a solution by choosing edges with probability depending on pheromone and a local heuristic, such as inverse distance. Good solutions then deposit pheromone in proportion to quality, while evaporation prevents early lock-in.

## Limits

- PL: Wymaga sensownego zapisu problemu jako konstrukcji krok po kroku. Przy dużych instancjach bez lokalnego ulepszania bywa wolniejsze od wyspecjalizowanych solwerów, a parametry parowania i wag mocno wpływają na wynik.
- EN: It needs a sensible step-by-step construction of the problem. On large instances without local improvement it can trail specialised solvers, and evaporation and weight parameters strongly affect results.

## Key terms

- PL: **feromon**: Liczba na krawędzi grafu mówiąca, jak obiecujący jest ten wybór.
- PL: **parowanie**: Stopniowe zmniejszanie feromonu, by zapominać słabe wybory.
- EN: **pheromone**: A number on a graph edge saying how promising that choice is.
- EN: **evaporation**: Gradually reducing pheromone to forget weak choices.

## Know first

- [Przeszukiwanie ślepe (BFS, DFS) (Uninformed search (BFS, DFS, uniform-cost))](https://aiatlasgraph.com/t/uninformedsearch.md)

## Related topics

Untyped, symmetric "see also" links.

- [Przeszukiwanie lokalne (wspinaczka, wyżarzanie) (Local search (hill climbing, simulated annealing))](https://aiatlasgraph.com/t/localsearch.md)

## Sources

- [Ant Colony Optimization: Artificial Ants as a Computational Intelligence Technique](<https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall24/cos597C/bib2/Ant_colony_optimization.pdf>) `aco-cim-2006` · by Marco Dorigo, Mauro Birattari, Thomas Stützle

---

AI Atlas revision 122 (2026-10-30) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/aco · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-10-30