# Wyjaśnienia „co by było, gdyby” (kontrfaktyczne)

EN: **Counterfactual explanations** · id `counterfactualexpl` · aliases: counterfactual explanations, wyjaśnienia kontrfaktyczne, what-if explanations

Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Ewaluacja i interpretowalność](https://aiatlasgraph.com/t/evaluation.md) › [Interpretowalność](https://aiatlasgraph.com/t/explainability.md) › Wyjaśnienia „co by było, gdyby” (kontrfaktyczne)

## Description

- PL: Najmniejsza zmiana danych wejściowych, która odwróciłaby decyzję modelu — np. co musiałoby się zmienić we wniosku, żeby kredyt został przyznany.
- EN: The smallest change to the input that would flip the model's decision — e.g. what would have to change in an application for the loan to be approved.

## In one sentence

- PL: To szukanie małych zmian w danych, które zmieniłyby odpowiedź modelu na inną.
- EN: This seeks small input changes that would make a model give a different answer.

## Problem it solves

- PL: Nie wiesz, jak blisko innej decyzji jest dany przypadek ani które zmiany wejścia mogłyby ją odwrócić.
- EN: You do not know how close a case is to another decision or which input changes could reverse it.

## What it does

- PL: Próbuje wykonalnych zmian cech i szuka odwrócenia decyzji przy małej zmianie; to opis modelu, a nie gwarancja rzeczywistego skutku.
- EN: It tries feasible feature changes and seeks a decision reversal with little alteration; this describes the model, not a guaranteed real outcome.

## Everyday example

- PL: W kopii danych przesyłki szukasz zmiany daty nadania, przy której model przestaje przewidywać opóźnienie, i sprawdzasz realistyczność takiej zmiany.
- EN: In a copy of shipment data, you seek a dispatch date change that removes the model's delay prediction and check whether that change is realistic.

## This concerns you if you…

- PL: chcesz zbadać granicę między różnymi odpowiedziami modelu
- PL: potrzebujesz porównywać realistyczne zmiany danych wejściowych
- EN: want to examine boundaries between different model answers
- EN: need to compare realistic input changes

## Keywords

DiCE · Wachter counterfactuals · actionable recourse · minimal feature changes · feasibility constraints

## How it works

- PL: Optymalizacja szuka zmiany wejścia, która przekroczy granicę decyzji przy małej odległości od przykładu. Ograniczenia wykonalności i niezmiennych cech zawężają kandydatów, a model sprawdza przewidywany wynik.
- EN: Optimisation searches for a nearby input change crossing a decision boundary. Feasibility and immutable-feature constraints restrict candidates, and the model checks the predicted outcome.

## Limits

- PL: Mała odległość matematyczna nie oznacza wykonalnej zmiany. Różne rozwiązania bywają równie dobre, a zmiana predykcji nie gwarantuje skutku rzeczywistej interwencji.
- EN: Small mathematical distance does not imply a feasible change. Multiple solutions may be equally valid, and changed predictions do not guarantee real intervention outcomes.

## Key terms

- PL: **kontrfaktyk**: Alternatywne wejście dające inny wynik modelu.
- PL: **wykonalność zmiany**: Możliwość rzeczywistego dokonania proponowanej modyfikacji wejścia.
- EN: **counterfactual**: An alternative input producing a different model output.
- EN: **actionability**: Whether a proposed input modification can actually be carried out.

## Know first

- [Spadek gradientu i optymalizacja ciągła (Gradient descent and continuous optimisation)](https://aiatlasgraph.com/t/mathoptimization.md)
- [Uczenie nadzorowane (Supervised learning)](https://aiatlasgraph.com/t/supervised.md)

## Examples

- PL: minimalna zmiana cech · realistyczność i wykonalność zmiany · wiele alternatywnych wyjaśnień
- EN: minimal feature change · plausibility and actionability · multiple alternative explanations

## Related topics

Untyped, symmetric "see also" links.

- [Wyjaśnianie decyzji kredytowych i równe traktowanie (Explaining credit decisions and fair lending)](https://aiatlasgraph.com/t/creditexplain.md)

## Sources

- [Interpretable Machine Learning: A Guide for Making Black Box Models Explainable (3rd edition)](<https://christophm.github.io/interpretable-ml-book/>) `molnar-iml-book-3ed` · by Christoph Molnar

---

AI Atlas revision 122 (2026-10-30) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/counterfactualexpl · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-10-30