# Modele argumentacji prawniczej

EN: **Computational models of legal argument** · id `legalargumentation` · aliases: computational models of legal argument, legal argumentation, case-based legal reasoning, HYPO, CATO, factor-based reasoning, argumentacja prawnicza

Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [AI w prawie](https://aiatlasgraph.com/t/legalai.md) › [Formalizacja prawa](https://aiatlasgraph.com/t/computationallaw.md) › Modele argumentacji prawniczej

## Description

- PL: Formalne i obliczeniowe modele tworzenia, oceny i użycia argumentów prawnych, zwłaszcza rozumowanie na precedensach opartych na czynnikach i wymiarach.
- EN: Formal and computational models for generating, evaluating and using legal arguments, especially precedent-based reasoning with factors and dimensions.

## In one sentence

- PL: Programy, które odtwarzają spór prawników: przywołują podobne sprawy, wskazują różnice i odpierają kontrargumenty, krok po kroku.
- EN: Programs that recreate lawyers' disputes: they cite similar cases, point out differences and rebut counter-arguments, step by step.

## Problem it solves

- PL: W prawie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi do wyliczenia; liczy się, czyja argumentacja jest mocniejsza, a tego zwykły klasyfikator nie pokazuje.
- EN: Law has no single right answer to compute; what matters is whose argument is stronger, and an ordinary classifier does not show that.

## What it does

- PL: Jak szachowy zapis partii, tylko dla sporu: każde posunięcie, czyli powołanie precedensu, odróżnienie sprawy czy kontrprzykład, jest jawne i da się je sprawdzić.
- EN: Like a chess score sheet for a dispute: every move, citing a precedent, distinguishing a case or a counterexample, is explicit and can be checked.

## Everyday example

- PL: Student prawa ćwiczy z programem, który podaje mu wcześniejszą sprawę korzystną dla przeciwnika i prosi, by pokazał, czym jego sprawa się różni.
- EN: A law student practises with a program that offers a past case favouring the other side and asks them to show how their case differs.

## This concerns you if you…

- PL: uczysz się prawa lub uczysz argumentacji
- PL: chcesz, żeby AI uzasadniało, a nie tylko zgadywało
- EN: study law or teach argumentation
- EN: want AI to justify rather than just guess

## Keywords

HYPO · CATO · three-ply argument · factor-based reasoning · dimensions · abstract argumentation · ASPIC+ · value-based argumentation · Toulmin

## How it works

- PL: Sprawy opisuje się wymiarami lub czynnikami, które sprzyjają jednej ze stron. Argument trójfazowy to: powołanie podobnego precedensu, odpowiedź przez odróżnienie i kontrprzykład, replika. Teoria argumentacji formalnej ocenia, które argumenty się ostają, uwzględniając priorytety i wartości.
- EN: Cases are described by dimensions or factors that favour one side. A three-ply argument runs: cite an on-point precedent, respond by distinguishing and offering a counterexample, rebut. Formal argumentation theory evaluates which arguments survive, taking priorities and values into account.

## Limits

- PL: Ręczne opisanie spraw czynnikami jest pracochłonne i działa głównie w wąskich działach prawa. Formalne modele upraszczają rolę celu przepisu, wartości i kontekstu instytucjonalnego, które w prawdziwych sporach bywają kluczowe.
- EN: Manually encoding cases as factors is labor-intensive and works mainly in narrow areas of law. Formal models simplify the role of statutory purpose, values, and institutional context, which can be decisive in real disputes.

## Key terms

- PL: **czynnik**: Cecha sprawy, która zawsze sprzyja jednej stronie sporu.
- PL: **odróżnienie sprawy**: Wykazanie, że precedens nie pasuje, bo fakty są istotnie inne.
- PL: **argumentacja abstrakcyjna**: Graf argumentów i ataków, z którego liczy się zbiory ostających się argumentów.
- EN: **factor**: A case feature that always favours one side of a dispute.
- EN: **distinguishing a case**: Showing a precedent does not fit because the facts differ materially.
- EN: **abstract argumentation**: A graph of arguments and attacks from which surviving sets are computed.

## Know first

- [Logika zdań i logika pierwszego rzędu (Propositional and first-order logic)](https://aiatlasgraph.com/t/fol.md)
- [AI neurosymboliczna (Neuro-symbolic AI)](https://aiatlasgraph.com/t/neurosymbolic.md)

## Sources

- [HYPO's Legacy: Introduction to the Virtual Special Issue](<https://www.csc.liv.ac.uk/~tbc/publications/hypoLegacy.pdf>) `benchcapon-hypo-legacy-2017` · by Trevor J. M. Bench-Capon
- [Computational Models of Legal Argument](<https://www.ai.rug.nl/~verheij/publications/hofa3ch3.htm>) `benchcapon-etal-legal-argument-2024` · by Trevor Bench-Capon, Katie Atkinson, Floris Bex, Henry Prakken, Bart Verheij

---

AI Atlas revision 122 (2026-10-30) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/legalargumentation · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-10-30