# Tłumaczenie maszynowe EN: **Machine translation** · id `machinetranslation` · aliases: machine translation, MT, neural machine translation, NMT, LLM translation, tłumaczenie maszynowe, przekład maszynowy, tłumacz automatyczny Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Język, obraz, audio](https://aiatlasgraph.com/t/modalities.md) › [Język naturalny](https://aiatlasgraph.com/t/nlp.md) › Tłumaczenie maszynowe ## Description - PL: Automatyczny przekład tekstu między językami. Droga rozwoju: systemy statystyczne → neuronowe enkoder–dekoder z mechanizmem uwagi i Transformery → masowo wielojęzyczne modele oraz LLM tłumaczące na podstawie promptu. - EN: Automatic translation of text between languages. It evolved from statistical systems to neural encoder–decoders with attention and Transformers, then to massively multilingual models and prompted LLMs. ## In one sentence - PL: To przekładanie tekstu z jednego języka na drugi przez program, bez udziału tłumacza. - EN: This is software translating text from one language into another without a human translator. ## Problem it solves - PL: Ważne informacje są napisane w językach, których nie znasz, a profesjonalny przekład trwa i kosztuje. - EN: Useful information is written in languages you do not know, and professional translation takes time and money. ## What it does - PL: Wykorzystuje kontekst i poznane przykłady, żeby dobierać wyrażenia w drugim języku; idiomy i szczegóły znaczenia mogą wymagać korekty. - EN: It uses context and learned examples to choose expressions in another language; idioms and subtle meanings may need correction. ## Everyday example - PL: Czytasz instrukcję obsługi po japońsku, robisz zdjęcie telefonem i widzisz tekst po polsku nałożony na oryginał. - EN: Faced with a manual in an unfamiliar language, you point your phone at it and see translated text over the original. ## This concerns you if you… - PL: czytasz lub piszesz w obcym języku - PL: publikujesz treści dla odbiorców z różnych krajów - PL: sprawdzasz, czy automatyczny przekład można wysłać bez poprawek - EN: read or write in a foreign language - EN: publish content for readers in several countries - EN: check whether a machine translation is safe to send as is ## Keywords NLLB · FLORES-200 · BLEU · COMET · encoder-decoder attention · parallel corpora · neural machine translation ## How it works - PL: Model koduje zdanie źródłowe i przewiduje tekst docelowy warunkowany jego reprezentacją. Uwaga lub wspólny kontekst językowy wiążą generowane fragmenty z odpowiednimi częściami wejścia, uwzględniając zależności poza dosłowną kolejnością słów. - EN: The model encodes source sentences and predicts target text conditioned on their representations. Attention or shared language context links generated passages to relevant input parts beyond literal word order. ## Limits - PL: Nazwy, idiomy i nieobecny kontekst mogą zmienić znaczenie przekładu. Płynność nie dowodzi wierności, a jakość różni się między kierunkami i domenami. - EN: Names, idioms and missing context can alter translated meaning. Fluency does not prove faithfulness, and quality varies across directions and domains. ## Key terms - PL: **alignment**: Powiązanie fragmentów tekstu źródłowego i docelowego. - PL: **tekst równoległy**: Pary treści o odpowiadającym znaczeniu w różnych językach. - EN: **alignment**: Correspondences between source-text and target-text segments. - EN: **parallel text**: Pairs of content with corresponding meanings in different languages. ## Know first - [Transformery i attention (Transformers and attention)](https://aiatlasgraph.com/t/transformers.md) - [Tokenizacja tekstu (BPE, WordPiece, SentencePiece) (Text tokenisation (BPE, WordPiece, SentencePiece))](https://aiatlasgraph.com/t/tokenization.md) ## Examples - PL: NMT · seq2seq z uwagą · modele wielojęzyczne (NLLB) · FLORES-200 · BLEU, COMET · tłumaczenie przez LLM - EN: NMT · seq2seq with attention · multilingual models (NLLB) · FLORES-200 · BLEU, COMET · LLM translation ## Subtopics (2 direct, 2 in total) - [Ocena jakości tłumaczenia bez wzorca (quality estimation) (Machine translation quality estimation)](https://aiatlasgraph.com/t/mtqe.md): Predicting machine-translation quality from the source and translation alone, without a reference translation. - [Tłumaczenie mowy na inny język (Speech translation)](https://aiatlasgraph.com/t/speechtranslation.md): Translating source speech into target-language text or speech, either cascaded (ASR→MT→TTS) or directly with one model. ## Related topics Untyped, symmetric "see also" links. - [Mechanizm self-attention (zapytania, klucze, wartości) (Self-attention (queries, keys, values))](https://aiatlasgraph.com/t/selfattention.md) - [Porównanie tekstu z wzorcem (BLEU, ROUGE, BERTScore) (Reference-based text generation metrics)](https://aiatlasgraph.com/t/textgenmetrics.md) - [Wielojęzyczność i języki o małych zasobach (Multilingual and low-resource language processing)](https://aiatlasgraph.com/t/multilingualnlp.md) ## Sources - [Hugging Face Tasks — natural language processing]() `hf-tasks-nlp` · by Hugging Face - [Speech and Language Processing (3rd ed. draft) — table of contents]() `jurafsky-martin-slp3` · by Daniel Jurafsky, James H. Martin - [Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate]() `bahdanau-2014-attention-nmt` · by Dzmitry Bahdanau, Kyunghyun Cho, Yoshua Bengio - [No Language Left Behind: Scaling Human-Centered Machine Translation]() `nllb-2022` · by NLLB Team, Marta R. Costa-jussà, James Cross, Onur Çelebi i in. (Meta AI) · sponsored - [How Good Are GPT Models at Machine Translation? A Comprehensive Evaluation]() `hendy-2023-gpt-mt` · by Amr Hendy, Mohamed Abdelrehim, Amr Sharaf, Vikas Raunak, Mohamed Gabr, Hitokazu Matsushita, Young Jin Kim, Mohamed Afify, Hany Hassan Awadalla (Microsoft) --- AI Atlas revision 122 (2026-10-30) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/machinetranslation · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-10-30