# Eksperymenty naturalne i quasi-eksperymenty EN: **Natural experiments and quasi-experimental designs** · id `naturalexperiments` · aliases: quasi-experimental designs, quasi-experiments, natural experiments, projekty quasi-eksperymentalne Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Fundamenty i rozumowanie](https://aiatlasgraph.com/t/foundations.md) › [Modele probabilistyczne](https://aiatlasgraph.com/t/probabilistic.md) › [Wnioskowanie przyczynowe](https://aiatlasgraph.com/t/causalinference.md) › Eksperymenty naturalne i quasi-eksperymenty ## Description - PL: Strategie identyfikacji efektów z danych obserwacyjnych, oparte na zewnętrznym źródle zmienności: instrumentach, progach, terminach zmian i jednostkach porównawczych. - EN: Strategies for identifying effects from observational data using an external source of variation: instruments, thresholds, timing of changes and comparison units. ## In one sentence - PL: Metody, które wykorzystują przypadkowe zdarzenia, progi i zmiany przepisów zamiast eksperymentu, którego nie da się przeprowadzić. - EN: Methods that use chance events, cut-offs and rule changes in place of an experiment that cannot be run. ## Problem it solves - PL: Nie możesz losowo zamknąć szkół ani podnieść cen tylko w jednym mieście, a zwykłe porównania mylą skutek z różnicami między grupami. - EN: You cannot randomly close schools or raise prices in one city, and ordinary comparisons confuse the effect with differences between groups. ## What it does - PL: Szuka sytuacji, w których świat sam podzielił ludzi prawie losowo, i porównuje grupy, które różni głównie badana zmiana. - EN: It looks for situations where the world itself split people almost at random and compares groups that differ mainly in the change studied. ## Everyday example - PL: Nowy przepis wchodzi tylko w jednym regionie; porównujesz, jak zmieniła się liczba wypadków tam i w podobnych regionach. - EN: A new rule takes effect in only one region; you compare how accident numbers changed there and in similar regions. ## This concerns you if you… - PL: oceniasz skutek decyzji, której nie dało się przetestować - PL: analizujesz zmiany cen, przepisów lub kampanii - PL: czytasz badania ekonomiczne lub społeczne - EN: assess the effect of a decision that could not be tested - EN: analyse changes in prices, rules or campaigns - EN: read economic or social research ## Keywords instrumental variables · difference-in-differences · regression discontinuity · synthetic control · event study · panel data · fixed effects · LATE · placebo test · parallel trends · econometrics ## How it works - PL: Zamiast kontrolować wszystkie zakłócacze, wykorzystuje się źródło zmienności przydziału niezależne od wyników: zmienną instrumentalną, próg reguły (RDD), zróżnicowanie w czasie i między grupami (DiD) albo ważoną kombinację jednostek kontrolnych. Każdy projekt zastępuje nieuwikłanie własnym założeniem, które trzeba uzasadnić i sprawdzać testami placebo. - EN: Instead of adjusting for every confounder, these designs exploit variation in assignment unrelated to outcomes: an instrument, a rule threshold (RDD), variation across time and groups (DiD) or a weighted mix of control units. Each design swaps unconfoundedness for its own assumption, which must be argued and probed with placebo tests. ## Limits - PL: Założenia identyfikujące (wyłączenie instrumentu, równoległe trendy, brak manipulacji progiem) są w dużej części nietestowalne. Efekty bywają lokalne, np. tylko przy progu. Wyniki zależą od wyborów badacza, takich jak okno danych czy grupa kontrolna. - EN: Identifying assumptions (instrument exclusion, parallel trends, no threshold manipulation) are largely untestable. Effects are often local, e.g. only near a threshold. Results depend on analyst choices such as the data window or control group. ## Key terms - PL: **strategia identyfikacji**: Argument, dlaczego dane porównanie odpowiada efektowi przyczynowemu. - PL: **test placebo**: Powtórzenie analizy tam, gdzie efektu być nie powinno. - PL: **efekt lokalny**: Efekt ważny tylko dla części populacji, np. przy progu. - EN: **identification strategy**: The argument for why a comparison reflects a causal effect. - EN: **placebo test**: Repeating the analysis where no effect should exist. - EN: **local effect**: An effect valid only for part of the population, e.g. near a threshold. ## Know first - [Regresja liniowa i logistyczna (Linear and logistic regression)](https://aiatlasgraph.com/t/linearmodels.md) ## Subtopics (4 direct, 4 in total) - [Metoda syntetycznej kontroli (Synthetic control method)](https://aiatlasgraph.com/t/syntheticcontrol.md): A counterfactual for a single treated unit built as a weighted combination of donor-pool units fitted to the pre-intervention period. - [Regresja nieciągła (RDD) (Regression discontinuity design (RDD))](https://aiatlasgraph.com/t/regdiscontinuity.md): Estimating an effect from the discontinuity in outcomes at a threshold of the running variable that fully or partly determines treatment. - [Różnica w różnicach (difference-in-differences) (Difference-in-differences (DiD))](https://aiatlasgraph.com/t/diffindiff.md): An estimator comparing the change over time in the treated group with the change in a control group, assuming parallel trends. - [Zmienne instrumentalne (IV, 2SLS) (Instrumental variables (IV) and two-stage least squares)](https://aiatlasgraph.com/t/ivregression.md): Estimating an effect despite unmeasured confounding using an instrument that affects the outcome only through the treatment. ## Sources - [Scott Cunningham · Causal Inference: The Remix (2nd edition of “The Mixtape”, online version)]() `cunningham-mixtape-remix` · by Scott Cunningham - [Matheus Facure · Causal Inference for the Brave and True (online handbook with Python code)]() `facure-brave-true` · by Matheus Facure --- AI Atlas revision 131 (2026-11-07) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/naturalexperiments · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-11-07