# Rozumowanie poza logiką klasyczną EN: **Non-classical reasoning: defaults, vagueness and argument** · id `nonclassicalreasoning` · aliases: non-classical reasoning, rozumowanie nieklasyczne Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Fundamenty i rozumowanie](https://aiatlasgraph.com/t/foundations.md) › Rozumowanie poza logiką klasyczną ## Description - PL: Rodzina formalizmów rozumowania podważalnego, stopniowego i dialektycznego: logiki niemonotoniczne, logika rozmyta, rewizja przekonań, argumentacja i abdukcja. - EN: Family of formalisms for defeasible, graded and dialectical reasoning: non-monotonic logics, fuzzy logic, belief revision, argumentation and abduction. ## In one sentence - PL: Sposoby wyciągania wniosków, gdy wiedza jest niepełna, nieostra albo sprzeczna, a wnioski czasem trzeba wycofać. - EN: Ways of drawing conclusions when knowledge is incomplete, vague or contradictory, and conclusions sometimes have to be withdrawn. ## Problem it solves - PL: Zwykła logika zna tylko prawdę i fałsz i nie umie zmienić zdania, a ludzie ciągle myślą na skróty i poprawiają się. - EN: Ordinary logic knows only true and false and cannot change its mind, while people constantly reason by rules of thumb and correct themselves. ## What it does - PL: Daje programom zasady rozsądnego zgadywania: przyjmij to, co zwykle zachodzi, oceniaj stopniowo, ważąc racje, i cofnij się, gdy fakty przeczą. - EN: Gives software rules for sensible guessing: assume what usually holds, judge in degrees, weigh reasons, and back off when facts disagree. ## Everyday example - PL: Asystent zakłada, że sklep jest otwarty w dzień roboczy, ale zmienia odpowiedź, gdy dowie się, że to święto. - EN: An assistant assumes a shop is open on a weekday, but changes its answer once it learns it is a public holiday. ## This concerns you if you… - PL: chcesz zrozumieć, jak maszyny radzą sobie z wyjątkami - PL: budujesz system reguł, który musi znosić sprzeczne informacje - PL: ciekawi cię, czym ludzkie rozumowanie różni się od matematycznego - EN: want to understand how machines handle exceptions - EN: build a rule system that must tolerate conflicting information - EN: wonder how human reasoning differs from mathematical proof ## Keywords non-monotonic logic · default logic · circumscription · fuzzy logic · belief revision · AGM · abstract argumentation · Dung frameworks · abduction · inference to the best explanation · answer set programming · KR conference ## How it works - PL: Logiki niemonotoniczne pozwalają, by dodanie przesłanki unieważniło wniosek; logika rozmyta zastępuje dwie wartości prawdy przedziałem [0,1]. Rewizja przekonań określa minimalne zmiany zbioru przekonań, argumentacja rozstrzyga konflikty między argumentami przez relację ataku, a abdukcja wybiera najlepsze wyjaśnienie obserwacji. - EN: Non-monotonic logics let an added premise defeat a conclusion; fuzzy logic replaces two truth values with the interval [0,1]. Belief revision defines minimal changes to a belief set, argumentation settles conflicts via an attack relation, and abduction selects the best explanation of observations. ## Limits - PL: Wiele formalizmów jest obliczeniowo kosztownych lub nierozstrzygalnych, a teorie mogą mieć kilka sprzecznych rozwiązań. Wymagają ręcznego zapisu wiedzy i trudno je łączyć z danymi uczonymi statystycznie. - EN: Many formalisms are computationally expensive or undecidable, and theories may have several conflicting solutions. They require hand-written knowledge and are hard to combine with statistically learned data. ## Key terms - PL: **monotoniczność**: Dodanie nowej przesłanki nigdy nie odbiera wcześniejszych wniosków. - PL: **rozumowanie podważalne**: Wnioski przyjęte tymczasowo, które nowe fakty mogą obalić. - PL: **stopień prawdy**: Liczba od 0 do 1 mówiąca, na ile zdanie jest prawdziwe. - EN: **monotonicity**: Adding a new premise never removes earlier conclusions. - EN: **defeasible reasoning**: Tentative conclusions that new facts can overturn. - EN: **degree of truth**: A number from 0 to 1 saying how true a statement is. ## Know first - [Logika zdań i logika pierwszego rzędu (Propositional and first-order logic)](https://aiatlasgraph.com/t/fol.md) ## Subtopics (5 direct, 5 in total) - [Abstrakcyjne ramy argumentacji (Abstract argumentation frameworks)](https://aiatlasgraph.com/t/argumentation.md): Formalisms for assessing argument acceptability; Dung frameworks are graphs of arguments with an attack relation and semantics selecting defensible sets. - [Logika rozmyta i systemy rozmyte (Fuzzy logic and fuzzy inference systems)](https://aiatlasgraph.com/t/fuzzylogic.md): Many-valued logic with truth in [0,1] and connectives interpreted by t-norms; in engineering, the basis of fuzzy control and classification. - [Rewizja przekonań (Belief revision (AGM theory))](https://aiatlasgraph.com/t/beliefrevision.md): Theory of rational change of a belief set; the AGM model defines expansion, contraction and revision through minimal-change postulates. - [Rozumowanie abdukcyjne (najlepsze wyjaśnienie) (Abductive reasoning (inference to the best explanation))](https://aiatlasgraph.com/t/abduction.md): Inference choosing the hypothesis that best explains observations; used in AI for diagnosis, text understanding and hypothesis generation. - [Rozumowanie niemonotoniczne i domyślne (Non-monotonic and default reasoning)](https://aiatlasgraph.com/t/nonmonotonic.md): Logics whose consequence relation is not monotonic: default logic (Reiter), circumscription, autoepistemic logic and preferential semantics. ## Sources - [Non-monotonic Logic — Stanford Encyclopedia of Philosophy]() `sep-nonmonotonic-logic` · by G. Aldo Antonelli - [Fuzzy Logic — Stanford Encyclopedia of Philosophy]() `sep-fuzzy-logic` · by Petr Cintula, Christian G. Fermüller, Carles Noguera - [Logic of Belief Revision — Stanford Encyclopedia of Philosophy]() `sep-belief-revision` · by Sven Ove Hansson - [Abduction — Stanford Encyclopedia of Philosophy]() `sep-abduction` · by Igor Douven --- AI Atlas revision 125 (2026-11-01) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/nonclassicalreasoning · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-11-01