# Rozumowanie niemonotoniczne i domyślne

EN: **Non-monotonic and default reasoning** · id `nonmonotonic` · aliases: non-monotonic logic, nonmonotonic reasoning, logika niemonotoniczna, rozumowanie niemonotoniczne

Path: [AI Atlas](https://aiatlasgraph.com/llms.txt) › [Fundamenty i rozumowanie](https://aiatlasgraph.com/t/foundations.md) › [Rozumowanie poza logiką klasyczną](https://aiatlasgraph.com/t/nonclassicalreasoning.md) › Rozumowanie niemonotoniczne i domyślne

## Description

- PL: Logiki, w których relacja wynikania nie jest monotoniczna: domyślna (Reiter), cyrkumskrypcja, autoepistemiczna i semantyka preferencyjna.
- EN: Logics whose consequence relation is not monotonic: default logic (Reiter), circumscription, autoepistemic logic and preferential semantics.

## In one sentence

- PL: Wnioskowanie typu „zwykle tak bywa”, w którym nowa informacja może obalić wcześniejszy wniosek.
- EN: Reasoning of the 'it is usually so' kind, where new information can overturn an earlier conclusion.

## Problem it solves

- PL: Nie da się spisać wszystkich wyjątków od reguły, więc system wymagający pełnej wiedzy nigdy niczego by nie wywnioskował.
- EN: You cannot list every exception to a rule, so a system demanding complete knowledge would never conclude anything.

## What it does

- PL: Działa jak rozsądny człowiek: przyjmuje typowy przypadek jako założenie robocze i porzuca je, gdy pojawi się wyjątek.
- EN: Works like a sensible person: takes the typical case as a working assumption and drops it once an exception appears.

## Everyday example

- PL: Słyszysz o ptaku, więc zakładasz, że lata; gdy dowiadujesz się, że to pingwin, zmieniasz zdanie.
- EN: You hear about a bird and assume it flies; when you learn it is a penguin, you change your mind.

## This concerns you if you…

- PL: piszesz reguły z wieloma wyjątkami
- PL: zastanawiasz się, jak maszyna ma działać przy niepełnych danych
- EN: write rules with many exceptions
- EN: wonder how a machine should act on incomplete data

## Keywords

default logic · circumscription · autoepistemic logic · preferential semantics · KLM postulates · negation as failure · Tweety example · specificity principle

## How it works

- PL: Logika domyślna stosuje regułę, gdy jej przesłanka jest znana, a uzasadnienie nie zostało obalone; rozszerzenia definiuje punkt stały. Cyrkumskrypcja minimalizuje ekstensję predykatów „nienormalności”. Semantyka preferencyjna bierze pod uwagę tylko najbardziej typowe modele; negacja przez porażkę w programach logicznych realizuje tę samą ideę.
- EN: Default logic applies a rule when its prerequisite is known and its justification is not refuted; extensions are defined by a fixed point. Circumscription minimises the extension of 'abnormality' predicates. Preferential semantics considers only the most normal models; negation as failure in logic programs realises the same idea.

## Limits

- PL: Teoria domyślna może mieć zero lub kilka rozszerzeń, więc trzeba wybierać między wnioskowaniem łatwowiernym a sceptycznym. Wnioskowanie sceptyczne w logice domyślnej nie jest nawet półrozstrzygalne, a cyrkumskrypcja wymaga logiki drugiego rzędu.
- EN: A default theory may have zero or several extensions, forcing a choice between credulous and sceptical inference. Sceptical consequence in default logic is not even semi-decidable, and circumscription requires second-order logic.

## Key terms

- PL: **reguła domyślna**: Reguła stosowana, dopóki nic jej wprost nie przeczy.
- PL: **rozszerzenie**: Spójny zbiór wniosków, do którego prowadzą reguły domyślne.
- PL: **negacja przez porażkę**: Uznanie czegoś za fałsz, bo nie da się tego wyprowadzić.
- EN: **default rule**: A rule applied as long as nothing directly contradicts it.
- EN: **extension**: A consistent set of conclusions reached through default rules.
- EN: **negation as failure**: Treating something as false because it cannot be derived.

## Know first

- [Logika zdań i logika pierwszego rzędu (Propositional and first-order logic)](https://aiatlasgraph.com/t/fol.md)
- [Programowanie logiczne (Logic programming)](https://aiatlasgraph.com/t/logicprogramming.md)

## Related topics

Untyped, symmetric "see also" links.

- [Programowanie zbiorów odpowiedzi (ASP) (Answer set programming (ASP))](https://aiatlasgraph.com/t/answersetprog.md)

## Sources

- [Non-monotonic Logic — Stanford Encyclopedia of Philosophy](<https://plato.stanford.edu/entries/logic-nonmonotonic/>) `sep-nonmonotonic-logic` · by G. Aldo Antonelli

---

AI Atlas revision 125 (2026-11-01) · HTML: https://aiatlasgraph.com/t/nonmonotonic · index: https://aiatlasgraph.com/llms.txt · everything: https://aiatlasgraph.com/llms-full.txt · updated 2026-11-01